Αρχική Μόνιμες Στήλες Παρεμβάσεις από τον Θ. Γεωργάκη Λευκάδα: Η ομηρική Ιθάκη κατά τον Γ. Δαίλπφερδ

Λευκάδα: Η ομηρική Ιθάκη κατά τον Γ. Δαίλπφερδ

lefkada-dailperd2

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης.

Ακριβώς με την έναρξη του 20ου αιώνα ο Γερμανός αρχαιολόγος Γουλιέλμος Δαίρπφελδ, ήρθε να ταράξει τα νερά της ιστορίας παγκοσμίως με την εμπεριστατωμένη εργασία του, απ’ την οποία προκύπτει πως η Ομηρική Ιθάκη είναι η σημερινή Λευκάδα, εργασία που πρωτοδημοσιεύθηκε το 1902 με τον τίτλο <> και η οποία προκάλεσε διαμάχη μεταξύ των ειδικών όλων των εθνών και διαμορφώθηκαν τρεις κατηγορίες μελετητών. Κατά πρώτον αυτοί που είναι ακτηγορηματικά αντίθετοι και πιστεύουν πως η Ομηρική Ιθάκη ταυτίζεται απόλυτα με την σημερινή Ιθάκη, που όλοι γνωρίζουμε, ακολούθως αυτοί που απορρίπτουν εν μέρει την θεωρεία του Δ. και τέλος αυτοί που την αποδέχονται σαν ορθή.

lefkada-dailperd1

Ο Δαίρπφελδ, ύστερα από επιτόπια έρευνα και ανασκαφές, το 1900, στην σημερινή Ιθάκη, κατέληξε σε πάρα πολλές αμφιβολίες, κατά πόσον ταυτίζεται η Ομηρική Ιθάκη και η σημερινή, αποφασίζοντας να αναζητήσει την Ιθάκη στην σημερινή Λευκάδα, όπου αρχίζοντας τις ανασκαφές στο κάμπο του Ελλομένου, μαζί μετην επιστημονική του ομάδα, το 1900, εξεπλάγη με την ανταπόκριση των δεδομένων του Ομηρικού Έπους προς την Λευκάδα. Το Ομηρικό Έπος της Οδύσειας, στους στίχους 21-26 του ι, αναφέρεται σε τέσσερα νησιά και με συγκεκριμένη σειρά, ενώ τα δύο μεσαία τα αναφέρει, μάλιστα, με το συμπλεκτικό τε, ήτοι Δουλίχιόν τε Σάμη τε.

Οι σχετικοί αυτοί στίχοι έχουν ως εξής:

Nαιετάω δ’ Ιθάκην ευδείλεον, εν  δ’ όρος αυτή

Νήριττον εινοσίφυλλον, αριπρεπές, αμφί δε νήσοι

πολλαί ναιετάουσι μάλα σχεδόν αλλήλησιν,

Δουλίχιόν τε Σάμη τε και υλήεσσα Ζάκυνθος.

Αυτή δε χθαμαλή πανυπερτάτη είν’ αλί κείται
προς ζόφον, αι δε τ’ άνευθε προς ηώ τ’ ηέλιόν τε

Ο Δ. μεταφράζει αυτούς τους στίχους ως εξής: » Κατοικώ στη Ιθάκη, το νησί με το ωραίο δειλινό. Απάνω σ’ αυτή είναι το όρος Νήριττον, δασωμένο και ισχυρό, πέριξ δε της Ιθάκης βρίσκονται πολλά νησιά, πολύ κοντά το ένα στο άλλο, δηλαδή το Δουλίχιον και η Σάμη και η δασώδης Ζάκυνθος. Αυτή, ( η Ιθάκη ), βρίσκεται κοντά στη ακτή, σαν η τελευταία απ’ όλα τα νησιά προς δυσμάς, τα δε άλλα νησιά βρίσκονται μακριά απ’ την ακτή προς την ανατολή και τον ήλιο».

Ακριβώς εδώ σ’ αυτούς τους στίχους ο Δ. εντοπίζει τις δύο εκφράσεις του Ομήρου κλειδί, οι οποίες προσδιορίζουν τα τέσσερα νησιά. Είναι οι εκφράσεις «πανυπερτάτη προς ζόφον» και «χθαμαλή είν’ αλί κείται». Πρόκειται για δύο χαρακτηριστικά της Ιθάκης, τα οποία προσδιορίζουν τα τέσσερα Ομηρικά νησιά ως εξής: Το Δουλίχιον είναι η σημερινή Κεφαλλονιά, η Σάμη είναι η σημερινή Ιθάκη, η Ζάκυνθος η σημερινή Ζάκυνθος και η σημερινή Λευκάδα είναι η Ομηρική Ιθάκη. Απ’ τις δύο ανωτέρω χαρακτηριστικές φράσεις, η μέν «πανυπερτάτη προς ζόφον» , σημα’ινει, κατά τον Δ., όχι μόνο η πιό δυτική, (ζόφος = δύση), αλλά και η πιό έξω, η τελευταία προς μία κατεύθυνση και η τελευταία είναι η Λευκάδα.

Η δε έκφραση «χθαμαλή είν’ αλί κείται», τουτέστιν είναι κοντά στην στεριά, αυτή δεν μπορεί να είναι άλλη παρά η Λευκάδα, η οποία βρίσκεται κοντά στην Ακαρνανική ακτή.
Πέραν των δύο τούτων βασικότατων χαρακτηριστικών, που μας οδηγούν ασφαλέστατα στο συμπέρασμα πως, η Ομηρική Ιθάκη συμπίπτει με την σημερινή Λευκάδα, ο Δαίρπφελδ
προχώρησε και σε αξιολόγηση των τοπωνυμίων και των χαρακτηριστικών επιθέτων, που πρσδίδει ο όμηρος στην Ιθάκη, αντιπαραβάλλοντάς τα στις σημερινές Ιθάκη και Λευκάδα.

lefkada-dailperd3

Το όρος Νήριττον το ταυτίζει με την σημερινή Ελάτη, το όρος Νήιον με τους σημερινούς Σκάρους, ο όρμος του Φόρκυνος δεν είναι άλλος απ’ τον όρμο των Συβότων, το χοιροστάσιο του Εύμαιου , του πιστού βοσκού του Οδυσσέα το τοποθετεί μεταξύ Συβότων και Ευγήρου, ο όρμος που αποβιβάστηκε ο Τηλέμαχος, ο γιός του Οδυσσέα, κατά την επιστροφή του απ’ την Πύλο, όπυ πήγε να ζητήσει βοήθεια κατά των Μνηστήρων, είναι ο όρμος Σκύδι, το λιμάνι της Ιθάκης είναι ο όρμος του Βυχού, το λιμάνι Ρείθρο είναι στι Νυδρί εκεί που εκβάλλει ο χείμαρος Δημοσάρι, η κρήνη (πηγή) της Ιθάκης είναι η πηγή κάτω απ’ την Παλιοκατούνα, το αγρόκτημα του Λαέρτη , του πατέρα του Οδυσσέα, είναι το σημερινό κτήμα του «Πασσά», η Λευκάς Πέτρη είναι το ακρωτήριο Δουκάτο.

lefkada-dailperd4

Ο Δαίρπφελδ έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα σε ένα άλλο καθοριστικό στοιχείο που αναφέρει ο Όμηροςκαι συγκεκριμένα το νησάκι Αστερίς. Πρόκειται για το νησάκι πάνω στο οποίο είχαν στήσει ενέδρα οι Μνηστήρες στον Τηλέμαχο για να τον σκοτώσουν, όταν ο τελευταίος επέστρεφε απ’ την Πύλο, όπου είχε μεταβεί για να ζητήσει βοήθεια, προκειμένου να ξεκάνει τους Μνηστήρες. Το νησάκι αυτό ο Όμηρος το χαρακτηρίζει σαν ειρισκόμενο στο μέσον της θάλασσας, πετρώδες και με διπλό λιμάνι. Οι υποστηρικτές της κλασσικής θεωρείας, που ταυτίζουν Ομηρική και σημερινή Ιθάκη δέχονται σαν Αστερίδα το νησάκι Δασκαλιό , που βρίσκεται μεταξύ Ιθάκης και Κεφαλονιάς. Ο Δ. δέχεται σαν Αστερίδα το σημερινό Αρκούδι και τούτο γιατί ανταποκρίνεται επακριβώς στα ανωτέρω χαρακτηριστικά που του προσδίδει ο Όμηρος, ενώ το Δασκαλιό είναι μια μικρή ξέρα περίπου διακοσίων μέτρων , πράγμα που δεν ευνοούσε την ενέδρα των Μνηστήρων, αφού θα ήταν ορατοί πανταχόθεν.

lefkada-dailperd5

Η θεωρεία του Δαίρπφελφ, πάνω από έναν αιώνα τώρα, έχει θέσει σε κινητικότητα το θέμα Ιθάκη και Λευκάδα, με άγνωστες μελλοντικές συνέπειες, την στιγμή μάλιστα που και με τις ανασκαφές του Σλήμαν στις Μυκήνες απεκαλύφθη πως, ο κόσμος του Ομήρου, δεν είναι απλά ένας κόσμος ποιητικής φαντασίας, αλλά ανταποκρίνεται και στην πραγματικότητα.

Φωτογραφίες του Δαίλπφερδ, από τις ανασκαφές του στην Λευκάδα.